Categorie: Filosofie

Filosofie café met Florian Jacobs

Rainer Maria Rilke (1875-1926) is een van de grootste schrijvers van de twintigste eeuw. Gedurende zijn hele leven reisde de dichter door Europa. In zijn werk treffen we de vele landen die hij bezocht, hun culturen, landschappen, kastelen en steden. Filosoof en dichter Florian Jacobs reisde Rilke achterna, van Praag, München en Berlijn naar Parijs, Rome en Venetië. En natuurlijk naar het kasteel van Duino, waar Rilke begon te werken aan zijn beroemdste geschrift: De elegieën van Duino. Blijven is nergens biedt een fascinerende kennismaking met Rilke, met zijn werk en met de wereld waarin zijn oeuvre tot stand kwam: het Europa van honderd jaar geleden. Dit literair-historische reisverslag gaat ook in op Rilkes levensopvatting dat de reis de belangrijkste handeling is: Rilke bloeide op als hij onderweg was, en verwelkte zodra hij zich lange tijd ergens moest ophouden. ‘De open wereld is de enige wenselijke wereld’, om met de grote dichter zelf te spreken.

Florian Jacobs (1989) is schrijver, dichter en filosoof. Hij is werkzaam bij de Internationale School voor Wijsbegeerte (isvw). Jacobs studeerde filosofie en literatuurwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam en publiceerde zowel fictie als non-fictie, waaronder Markante denkers (met Frans Jacobs, 2016) en de dichtbundel Zwaan en zang (2017).

Hier kunt u meer lezen over het boek.

Dinsdag 6 september, 20.00 uur
Toegang € 10

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
06-09 Zitplaats € 10
Voeg toe aan winkelmandje

Han van Ruler over dit boek uit 1641

Filosofie café over Meditaties over de eerste filosofie. Meditaties, voor het eerst verschenen in 1641 is nu voor het eerst vertaald in het Nederlands, met de belangrijkste tegenwerpingen en antwoorden. Meditaties is de pregnantste uiteenzetting van de filosofie van René Descartes en een van de belangrijkste teksten van de westerse filosofie. In zes meditaties verwerpt Descartes alles waaraan maar enigszins getwijfeld kan worden, om vervolgens te onderbouwen wat wél absoluut zeker is.

Descartes presenteert zijn nieuwe metafysica, bespreekt de geldigheid van kennis en de relatie tussen lichaam en ziel en geeft bewijzen voor het bestaan van God en van de materiële dingen. Beroemde tijdgenoten als Thomas Hobbes en Pierre Gassendi formuleerden op verzoek van Descartes hun bezwaren tegen zijn tekst. Deze nieuwe vertaling bevat de hoofdtekst van de Meditaties, gevolgd door de belangrijkste tegenwerpingen en de reacties daarop van Descartes.

Descartes presenteert zijn nieuwe metafysica, bespreekt de geldigheid van kennis en de relatie tussen lichaam en ziel en geeft bewijzen voor het bestaan van God en van de materiële dingen. Beroemde tijdgenoten als Thomas Hobbes en Pierre Gassendi formuleerden op verzoek van Descartes hun bezwaren tegen zijn tekst. Deze nieuwe vertaling bevat de hoofdtekst van de Meditaties, gevolgd door de belangrijkste tegenwerpingen en de reacties daarop van Descartes.
De vertaling is van de hand van gerenommeerd academisch vertaler en Descarteskenner C.L. Vermeulen.

Prof. dr. Han van Ruler is professor Intellectuele Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ook is hij sinds 2014 wetenschappelijk directeur van de Nederlandse Onderzoeksschool Wijsbegeerte. Hij promoveerde op zijn proefschrift over Descartes aan de Rijksuniversiteit Groningen, bekroond met de Erasmusprijs. Een aantal moderne Nederlandse uitgaven van filosofische werken van onder andere Spinoza en Descartes staan op zijn naam.

Dinsdag 13 december, 20.00 uur
Toegang € 10

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
13-12 Zitplaats € 10
Voeg toe aan winkelmandje

Filosofische ecologie van een bedreigde planeet

Filosofie café over een nieuw perspectief op onze zorg voor de planeet. In de filosofische traditie is de materiële aarde als thema altijd onderbelicht gebleven. Van Aristoteles en Descartes tot Nietzsche en Heidegger blijkt de aarde altijd te zijn gedacht vanuit de vorm, vanuit het denken of vanuit de wereld. Hierdoor is de aarde als passief, inert of zelfs niet-bestaand beschouwd, maar niet vanuit zichzelf. In tijden van ecologische crisis en klimaatverandering is deze manier van denken niet langer toereikend. We moeten toe naar een nieuwe omgang met de aarde. Van wereld naar aarde biedt hiertoe een eerste aanzet.

Interview met Vincent Blok
in Filosofie Magazine: 
‘Het beheersen van de
aarde is een utopie’

Vincent Blok ontwikkelt een ecologische ontologie van de aarde in tijden van klimaatverandering. Hij gaat in tegen de filosofische traditie door zijn ontologie niet antropocentrisch, maar eco-centrisch te oriënteren. Vervolgens presenteert hij een speculatieve ecologie van de aarde als mogelijkheidsvoorwaarde voor de menselijke bewoning van de wereld. Zijn nieuwe perspectief op onze zorg voor de aarde biedt relevante inzichten voor de milieu- en techniekfilosofie.
Vincent Blok (1970) is universitair hoofddocent techniekfilosofie en verantwoord innoveren aan Wageningen University & Research. In 2005 promoveerde hij aan de Universiteit Leiden op een proefschrift over techniekfilosofie. Zijn huidige onderzoek en onderwijs zijn gericht op filosofische en ethische vragen rond maatschappelijk disruptieve technologieën, circulaire economie en duurzame ontwikkeling.

Dinsdag 24 februari, 20.00 uur
Toegang € 10

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
24-02 Zitplaats € 10
Voeg toe aan winkelmandje

Identiteit, gemeenschap en het verlangen naar vrijheid

Filosofie café met filosofische verkenning van het ego, de ander en het samenleven in de hedendaagse cultuur. In een maatschappij waarin individuele vrijheid het hoogste goed is dat door de wet wordt beschermd, hebben mensen toch het gevoel dat er iets wezenlijks ontbreekt. Hoe zit het met de eigen identiteit, en met verbondenheid tussen mensen die meer is dan de kille en formele binding die wordt aangebracht door recht en regels? De toenemende afkeer van ‘abstracte’ regels en instituties en de roep om ‘eigen’ identiteit en gemeenschap laten zien dat de mens behoefte heeft aan meer dan alleen welvaart, individuele vrijheid en de rechten en plichten die daarbij horen: hij verlangt ernaar echt zichzelf te kunnen zijn.

In Grootse dromen onderzoekt André Nusselder de onbewuste drijfveren en verlangens van de mens. De Duitse filosoof G.W.F. Hegel en de Franse psychoanalyticus Jacques Lacan zijn hierbij zijn belangrijkste gesprekspartners. In zijn fundamentele beschouwing van het ego, de betekenis van de ander, rivaliteit en verbondenheid stuit Nusselder op de grote kwesties van deze tijd: identiteit, gemeenschap en het verlangen naar vrijheid.

André Nusselder (1969) is filosoof en docent Onderwijs & Technologie. Hij publiceerde eerder Interface Fantasy (onder redactie van Slavoj Žižek) en The Surface Effect. The Screen of Fantasy in Psychoanalysis. In 2021 verscheen bij Uitgeverij Boom zijn eerste Nederlandstalige werk, Meer dan de mens alleen (genomineerd voor de Socratesbeker).

Dinsdag 1 november, 20.00 uur
Toegang € 10

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
01-11 Zitplaats € 10
Voeg toe aan winkelmandje

Neoliberalisme hoort in het hart van de Nederlandse politiek

In deze aflevering van het Filosofie Café gaat Bram Mellink nader in op het Nederlandse neoliberalisme. In het publieke debat is de afgelopen jaren veel kritiek geleverd op het neoliberalisme, maar wat dit begrip inhoudt blijft meestal vaag. Waar komt het eigenlijk vandaan en hoe heeft het zich in Nederland genesteld?

Bram Mellink

In Neoliberalisme – Een Nederlandse geschiedenis geven historicus Bram Mellink en socioloog Merijn Oudenampsen het neoliberalisme voor het eerst een plaats in de geschiedenis van ons land. Zij laten zien dat het marktdenken veel eerder in Nederland landde dan altijd is gedacht en veel nauwer met onze naoorlogse instituties is verweven dan deskundigen tot nu toe aannamen. Dit boek volgt de politici, ambtenaren en wetenschappers die na de Tweede Wereldoorlog het marktdenken ontketenden en plaatst hun neoliberalisme waar het thuishoort: in het hart van de Nederlandse politiek.

Bram Mellink (1985) is historicus aan de Universiteit van Amsterdam. Merijn Oudenampsen (1979) is als socioloog en politicoloog verbonden aan de Université Libre de Bruxelles. De afgelopen jaren onderzochten zij samen de geschiedenis van het neoliberalisme in Nederland.

Dinsdag 18 oktober, 20.00 uur
Toegang € 10

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
18-10 Zitplaats € 10
Voeg toe aan winkelmandje

Filosofie café over ‘het schone’

Haarlems bekendste filosofe Jacqueline Duurland houdt ook dit seizoen weer enkele filosofische lezingen in het Verhalenhuis, gevolgd door een interactief gesprek.

Het Schone is een begrip dat door de Oude Grieken ooit samenviel met het Goede en het Ware. Voor ons hedendaagse mensen is dat al lang niet zo vanzelfsprekend meer. Schoonheid is iets dat ons – bijvoorbeeld in de kunst – aanspreekt en troost. Hoe zou dat komen?

Van schoonheidsverlangen gaan we naar schoonheidseisen. Hoe verhouden de eisen ten aanzien van vrouwen zich tot die ten aanzien van mannen en hoe spelen sociale media als Instagram hier een rol in? Hoe verhouden wij ons tot ons lichaam? Wanneer wordt schoonheid een juk?

Donderdag 22 september, 20.00 uur of
Dinsdag 27 september, 20.00 uur
Toegang € 11

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
22-09 Zitplaats € 11
Voeg toe aan winkelmandje
Soort Ticket Prijs Winkelmandje
27-09 zitplaats € 11
Voeg toe aan winkelmandje

Tarkovski’s poëtische meesterwerk

Verhalenhuis Haarlem presenteert juist in deze tijd een aantal Russische filmmeesterwerken van Zvyagintsev en Tarkovski. Russische films winnen veel prijzen op internationale filmfestivals. Ze lenen zich regelmatig voor diepere beschouwingen en zijn er vaak ondanks censuur toch in geslaagd een maatschappijkritische boodschap uit te dragen. Daag uzelf eens uit, probeer een Russische film zoals The Mirror.

Regisseur Tarkovski vond amusement in films vernederend voor zowel toeschouwer als filmmaker. Deze film valt, ook binnen zijn oeuvre, niet makkelijk te scharen onder het kopje amusement. De filmmaker blikt terug op zijn jeugd in de jaren dertig, de oorlogsjaren en de jaren zestig, zeventig. Hij springt lenig tussen tijdlijnen en legt alles vast in wonderschoon gefilmde, trage, sequenties. Het is losjes autobiografisch, onconventioneel gestructureerd en bevat gedichten die zijn gecomponeerd en voorgelezen door de vader van de regisseur. Het ontvouwt zich rond herinneringen die een stervende dichter oproept aan sleutelmomenten in zijn leven en in de Sovjetcultuur. De film combineert hedendaagse scènes met jeugdherinneringen, dromen en films.

Destijds liepen veel toeschouwers de zaal uit tijdens vertoning van de niet erg toegankelijke film, maar wie bleef zitten werd getrakteerd op een fraai poëtisch werk. Mirror polariseerde aanvankelijk critici en publiek, waarbij velen het verhaal als onbegrijpelijk beschouwden. Het werk is gegroeid in reputatie sinds de release en wordt nu beschouwd als een van de grootste films aller tijden

Duur: 106 min., 1975, Nederlands ondertiteld, restored version
Zondag 26 juni, 14.30 uur
Toegang €7,50

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
26-06 Zitplaats € 7.50
Voeg toe aan winkelmandje

Tarkovski’s filosofische meesterwerk

Verhalenhuis Haarlem presenteert juist in deze tijd een aantal Russische filmmeesterwerken van Zvyagintsev en Tarkovski. Russische films winnen veel prijzen op internationale filmfestivals. Ze lenen zich regelmatig voor diepere beschouwingen en zijn er vaak ondanks censuur toch in geslaagd een maatschappijkritische boodschap uit te dragen. Daag uzelf eens uit, probeer een Russische film zoals Stalker!

Stalker (1979) is een sublieme film over de geheimzinnige gids Stalker, die een wetenschapper en een schrijver een verboden zone binnenleidt, een door militairen hermetisch afgesloten gebied, waar de regels van logica en gezond verstand niet meer gelden. Het wonderlijk mooie kleurgebruik, het camerawerk en belichting zorgen voor een mysterieuze sfeer, waarin de filosofische gesprekken van de drie personen, vol symboliek, een bijzondere dimensie krijgen.

Stalker wordt beschouwd als een van de hoogtepunten van Andrej Tarkovski’s oeuvre, en bovendien als een van de meest complexe, gelaagde en ongrijpbare sciencefictionfilms aller tijden. Geïnspireerd door de roman Bermtoeristen van de gebroeders Stroegatski zette Tarkovski een filosofisch provocerend en visueel buitengewone film neer. Het is een vervreemdend, mysterieus meesterwerk dat je meeneemt op een metafysische odyssee naar het hart van de duisternis, door pre- of post-apocalyptische landschappen, op zoek naar de grenzen van je diepste verlangens.

Duur: 160 min., 1979, Nederlands ondertiteld, restored version
Vrijdag 24 juni, 20.00 uur
Toegang €7,50

Reserveren

– Uitsluitend direct met iDeal betaalde reserveringen zijn geldig.

Soort Ticket Prijs Winkelmandje
24-06 Zitplaats € 7.50
Voeg toe aan winkelmandje